Czy herbatki laktacyjne są skuteczne?

Czy herbatki laktacyjne są skuteczne? W świetle dostępnych badań naukowych nie ma jednoznacznych, potwierdzonych klinicznie dowodów na skuteczność wszystkich herbatek laktacyjnych jako grupy produktów, choć niektóre zioła (np. kozieradka, sylimaryna, beta-glukan) mogą wykazywać efekt mlekopędny w wybranych badaniach. Wiarygodność tych wyników jest ograniczona przez niską jakość badań, niejednorodne składy oraz brak długoterminowych ocen bezpieczeństwa i skuteczności[3][5][2].

Definicja i mechanizmy działania herbatek laktacyjnych

Herbatki laktacyjne to mieszanki ziół lub innych składników spożywczych, podawane zwykle w postaci naparu i reklamowane jako wsparcie w laktacji[1][6]. Określenie „galaktagog” oznacza każdy środek mający na celu zwiększenie ilości wytwarzanego mleka. Galaktogogi dzieli się na ziołowe (np. kozieradka, ostropest, rutwica) oraz farmakologiczne (np. domperidon)[3][5].

Podstawowym biologicznym mechanizmem regulującym produkcję mleka jest stymulacja hormonalna (głównie przez prolaktynę), związana ze ssaniem piersi lub ich odciąganiem. Zioła lub inne substancje działają potencjalnie przez wpływ na szlaki hormonalne, metabolizm glukozy lub procesy immunologiczne[5][9][3]. Jednak prawidłowa technika karmienia i częste opróżnianie piersi pozostają najważniejszymi czynnikami warunkującymi skuteczną laktację[5][9][2].

Dowody naukowe dotyczące skuteczności herbatek i składników

Brakuje mocnych dowodów naukowych potwierdzających skuteczność każdej herbatki laktacyjnej jako kategorii produktów[1][3]. Wyniki badań są niejednoznaczne i często ograniczone metodologicznie.

Najczęściej analizowane składniki i ich efekty:

• Kozieradka (fenugreek) – najczęściej cytowane zioło w tej grupie. Badania wykazują możliwe zwiększenie objętości mleka w określonych dawkach (np. 600 mg 3 razy dziennie), ale wyniki są różne, a autorzy podkreślają potrzebę dalszych, bardziej rygorystycznych badań[3].
• Sylimaryna (ostropest plamisty) – w niektórych próbach odnotowano wzrost produkcji mleka nawet o 60–86% po kilkudziesięciu dniach suplementacji; jednak jakość dowodów oraz długoterminowe bezpieczeństwo wymagają dalszej oceny[3][4][5].
• Beta-glukan i słód – pojedyncze badania z użyciem preparatu zawierającego te składniki raportowały wzrost produkcji mleka o ok. 43% w stosunku do grupy kontrolnej[2].
• Rutwica, koper włoski, anyż, lukrecja – składniki stosowane tradycyjnie, lecz ich skuteczność jest mniej udokumentowana, a dodatkowo mogą powodować działania uboczne[2][5].

Nie można potwierdzić skuteczności wszystkich mieszanek, gdyż efektywność zależy od rodzaju i dawki konkretnych składników oraz jakości przeprowadzonych badań[3][5][2].

Mierzalne efekty i obserwacje kliniczne

Skuteczność suplementów i herbatek laktacyjnych najczęściej oceniana jest na podstawie wzrostu ilości odciąganego mleka, przyrostu masy ciała niemowlęcia, długości trwania „miarowego połykania” podczas karmienia oraz poziomu prolaktyny u matki[2][3][5]. Wyniki z badań klinicznych przedstawiają się następująco:

• Preparat z beta-glukanem i słodem – wzrost produkcji mleka o około 43% w stosunku do placebo (badanie randomizowane)[2].
• Sylimaryna 420 mg/dziennie przez 63 dni – w niektórych analizach wzrost produkcji mleka o 85,9% vs 32% w grupie placebo[4][5].
• Kozieradka – część badań wykazała wzrost ilości wytwarzanego mleka, ale dane są niespójne[3].

Jednocześnie dużą rolę może odgrywać efekt placebo – matki pijąc napar mogą doświadczać redukcji stresu, co wpływa korzystnie na hormonalną regulację laktacji i częstotliwość karmień[1][5]. W badaniu obserwacyjnym połączenie suplementacji z poradą laktacyjną przyniosło poprawę u 93% kobiet[2][4].

Bezpieczeństwo herbatek laktacyjnych i ryzyko działań niepożądanych

Bezpieczeństwo herbatek zależy od konkretnego składu i dawki. Część ziół, szczególnie rutwica, lukrecja, koper i anyż, może powodować działania niepożądane u matki lub dziecka – zgłoszono m.in. przypadki hospitalizacji noworodków po spożyciu przez matkę naparów zawierających te składniki[2][5].

Ryzyko nasila się w przypadku interakcji z przyjmowanymi lekami, obecności schorzeń metabolicznych czy niewłaściwego dawkowania. Substancje ziołowe mogą przenikać do mleka kobiecego, wykazując toksyczne działanie na niemowlę. Zaleca się indywidualną ocenę potrzeb oraz konsultację z lekarzem lub położną przed rozpoczęciem stosowania herbatek laktacyjnych[2][5].

Rola technik karmienia i poradnictwa laktacyjnego

Prawidłowa technika karmienia piersią, częste opróżnianie piersi oraz wsparcie laktacyjne stanowią kluczowy element wzrostu produkcji mleka. Suplementy czy herbatki powinny być traktowane jako ewentualne uzupełnienie, nigdy jako substytut podstawowego postępowania w laktacji[5][9][2].

Odpowiednia edukacja i kontakt ze specjalistą zwiększają skuteczność leczenia problemów z laktacją, dlatego obecnie rośnie znaczenie usług poradnictwa laktacyjnego w podejściu do trudności z karmieniem[5][9].

Podsumowanie i rekomendacje

Obecne dowody wskazują, że herbatki laktacyjne jako ogólna kategoria produktów nie mają udokumentowanej skuteczności klinicznej, a korzyści mogą być związane z pojedynczymi składnikami przebadanymi w ścisłych warunkach z ograniczonym udziałem prób klinicznych[3][5][2]. Decyzję o suplementacji należy podejmować ostrożnie, po rozważeniu możliwych działań niepożądanych, indywidualnych przeciwwskazań i zawsze z wykorzystaniem podstawowych zasad skutecznej laktacji – techniki karmienia, częstej stymulacji piersi oraz odpowiedniego wsparcia specjalistów.

Źródła:

1. https://www.herbata.info/herbata-na-laktacje-wlasciwosci-oraz-skutecznosc-dzialania/
2. https://aptekarz.pl/case-study-wsparcie-laktacji-w-aptece/
3. https://apcz.umk.pl/HERB/article/download/35801/30668/86686
4. https://wrozkacycuszka.pl/pl/blog/preparaty-pobudzajace-laktacje-co-zawieraja-czy-dziala-ktory-wybrac-1630211132.html
5. https://annales.gumed.edu.pl/articles/191.pdf
6. https://mamotoja.pl/niemowle/karmienie/herbata-na-laktacje-skutecznosc-dzialania-sklad-ile-mozna-wypic-28374-r1/
7. http://www.ptpol.pl/images/obrazy/karmienie_mlekiem/Raport_2018-2019.pdf
8. https://cnol.kobiety.med.pl/wp-content/uploads/2024/09/Materialy-zjazdowe-2017.pdf
9. https://www.wss.com.pl/images/Programy_edukacyjne/Laktacja_-_problemy_laktacyjne_karmienie_naturalne.pdf