Kolka czy wzdęcia u noworodka jak je rozpoznać?

Kolka niemowlęca i wzdęcia u noworodka to dwie najczęstsze przyczyny niepokoju rodziców, manifestujące się intensywnym płaczem, niepokojem i zmianami w wyglądzie brzucha dziecka. Odpowiednie rozpoznanie różnicowe tych dolegliwości jest kluczowe, by właściwie zareagować i zapewnić dziecku ulgę oraz uniknąć zbędnych interwencji medycznych. W tym artykule przedstawiamy precyzyjne kryteria rozpoznawcze, typowe objawy, podstawy diagnostyki oraz praktyczne wskazówki dotyczące postępowania, oparte na aktualnych źródłach medycznych.

Czym jest kolka niemowlęca, a czym są wzdęcia?

Kolka niemowlęca definiowana jest jako napadowe, trudne do ukojenia epizody płaczu u dziecka pojawiające się bez wykrywalnej przyczyny, najczęściej w pierwszych miesiącach życia, przy braku odchyleń w badaniu i prawidłowym przyroście masy ciała[5][6]. Objawy występują zazwyczaj przed 5. miesiącem życia, z nasileniem wieczorem i w godzinach popołudniowych[2][8][5].

Wzdęcia to subiektywne i obserwowalne powiększenie obwodu brzucha, które wynika z nadmiaru gazów w jelitach lub nieprawidłowej pracy przewodu pokarmowego. Wzrost napięcia i objętości brzucha może być bezpośrednio związany z nagromadzeniem gazów oraz zaburzoną motoryką jelit dziecka[7].

Objawy kolki u noworodka

Najbardziej charakterystyczne objawy to napadowy i długotrwały płacz, często rozpoczynający się nagle i trudny do ukojenia[2][4]. W trakcie epizodu widoczne są także:

• podkurczanie nóżek, prężenie ciała, wyraźny grymas i zaczerwienienie twarzy[1][3]
• wzdęty, napięty brzuch, głośne oddawanie gazów[1][6][7]
• silejsza intensywność objawów wieczorem i popołudniami[2][4]
• epizody płaczu powtarzające się codziennie, często przez kilka godzin, przez co najmniej 3 tygodnie[4][6]

W przypadku kolki nie obserwuje się utraty przyrostów masy ciała ani objawów ogólnych, takich jak gorączka czy apatia między napadami, co odróżnia ją od poważniejszych schorzeń[5][3].

Objawy wzdęć u noworodka

Wzdęcia manifestują się głównie powiększeniem i wzmożonym napięciem brzucha oraz zwiększoną ilością gazów. Może do nich dołączać przejściowy niepokój u dziecka oraz grymas na twarzy. W przeciwieństwie do kolki, wzdęcia nie powodują napadowych ataków gwałtownego płaczu o tak silnym natężeniu i długotrwałości[1][6][7].

Rzadziej obserwuje się także problemy z karmieniem czy odrzucanie pokarmu, jednak są one mniej nasilone niż w przypadku poważniejszych schorzeń przewodu pokarmowego, takich jak alergie czy infekcje[5][2].

Jak odróżnić kolkę od innych przyczyn płaczu i wzdęć?

Odróżnienie kolki niemowlęcej od wzdęć i innych przyczyn płaczu wymaga dokładnej oceny objawów towarzyszących oraz czasu ich występowania. Kluczowe jest wykluczenie objawów alarmowych:

• utrata lub brak przyrostu masy ciała
• krew w stolcu
• uporczywe wymioty
• gorączka
• apatia lub osłabienie między atakami płaczu
• wyraźnie znaczne, trwałe wzdęcie brzucha[5][3]

Brak objawów ogólnych i prawidłowy rozwój dziecka przemawia za rozpoznaniem funkcjonalnym, jakim jest kolka. Alarmujące sygnały wskazują na konieczność pilnej kontroli pediatrycznej[5][3].

W diagnostyce różnicowej kolki należy wziąć pod uwagę refluks żołądkowo-przełykowy, alergie pokarmowe, infekcje, wady wrodzone przewodu pokarmowego czy rzadziej występujące choroby metaboliczne[5][3].

Jakie są przyczyny i mechanizmy powstawania kolki oraz wzdęć?

Kolka i wzdęcia u noworodka wynikają z niedojrzałości przewodu pokarmowego i flory jelitowej[3][7]. Spowolniona lub niezsynchronizowana perystaltyka prowadzi do zalegania treści, nagromadzenia gazów i zwiększenia dyskomfortu. Mikrobiota jelitowa, której skład dynamicznie zmienia się w pierwszych miesiącach życia, ma istotny wpływ na procesy trawienne, fermentacyjne oraz produkcję gazów w jelitach[3][7].

Z kolei nadwrażliwość trzewna i niedojrzałość układu nerwowego powodują, że dziecko mocniej i głośniej reaguje na dolegliwości z przewodu pokarmowego. Nadmiar gazów, napinanie ciała, czy podkurczanie nóg są reakcją na te doznania[4][6].

W literaturze medycznej podkreśla się również rolę potencjalnej alergii na białko mleka krowiego oraz nietolerancji pokarmowych, choć występują one dużo rzadziej i wymagają innego postępowania niż kolka funkcjonalna[3][5].

Jak postępować w przypadku kolki i wzdęć u noworodka?

Aktualne wytyczne zalecają przede wszystkim łagodzenie objawów i wsparcie rodziców, unikanie zbędnego leczenia farmakologicznego oraz niepoddawanie dziecka niepotrzebnym badaniom[5][4]. Szczególnie skuteczne są:

• utrzymanie spokojnego, bezpiecznego otoczenia podczas napadu płaczu
• stosowanie delikatnego masażu brzucha oraz odpowiednie pozycjonowanie dziecka
• dbanie o prawidłową technikę karmienia i odbijanie po każdym karmieniu[2][4]

Część publikacji wskazuje na pozytywną rolę probiotyków w modyfikowaniu mikrobiomu jelitowego, jednak ich stosowanie powinno być poprzedzone konsultacją z lekarzem i jest rekomendowane głównie w szczególnych przypadkach[3][7].

Kiedy skonsultować się z lekarzem?

Pilnej konsultacji medycznej wymagają następujące objawy:

• utrata lub brak przyrostu masy ciała
• krew w stolcu
• nasilone, uporczywe wymioty
• gorączka
• apatia, trudny kontakt z dzieckiem między atakami płaczu
• nieustępliwe, znaczne wzdęcie brzucha[5][3]

Ich obecność wskazuje na możliwość poważniejszej choroby wymagającej szczegółowej diagnostyki i oceny pediatrycznej w warunkach szpitalnych.

Podsumowanie – Kolka czy wzdęcia u noworodka?

Kolka u noworodka manifestuje się napadowym, często wieczornym płaczem, podkurczaniem nóżek, prężeniem ciała oraz wzdętym brzuchem. Typowe są napady trwające przez kilka godzin dziennie, przy braku zaburzeń ogólnych i prawidłowym rozwoju niemowlęcia[2][4][5]. Wzdęcia natomiast objawiają się powiększeniem i napięciem brzucha, zwiększoną ilością gazów i umiarkowanym niepokojem, rzadko występuje tu tak intensywny, trudny do ukojenia płacz jak w przypadku kolki[1][6][7]. Kluczem rozpoznania jest obserwacja czasu i dynamiki objawów oraz wykluczenie alarmujących sygnałów sugerujących poważniejsze choroby.

Źródła:

1. https://delicol.pl/kolka-niemowleca/jak-rozpoznac-kolke-u-noworodka/
2. https://www.bebiklub.pl/niemowle/zywienie/dolegliwosci-trawienne/kolka-u-noworodka-jak-rozpoznac-i-lagodzic-objawy
3. https://forumpediatrii.pl/artykul/kolka-u-noworodka-jak-rozpoznac-objawy-i-kiedy-isc-do-lekarza
4. https://versusmedicus.pl/kolka-niemowleca-objawy-przyczyny-i-skuteczne-metody-radzenia-sobie-z-kolkami-u-noworodkow/
5. https://www.opiekaokoloporodowa.pl/artykul/kolka-niemowlaka-przyczyny-objawy-leczenie
6. https://fizjoterapeuty.pl/pediatria/kolka-niemowleca.html
7. https://diag.pl/pacjent/artykuly/kolka-jelitowa-przyczyny-objawy-i-diagnostyka/
8. https://www.doz.pl/czytelnia/a16103-Kolka_u_niemowlaka__przyczyny_objawy_leczenie_kolki_niemowlecej